lotus

previous page: 18-9 Lazarouvane
  
page up: Bulgaria FAQ
  
next page: 18-11 Koleduvane (Christmas Carol Singing)

18-10 Bqlgarski obichai po kolednite praznici




Description

This article is from the Bulgaria FAQ, by Dragomir R. Radev radev@tune.cs.columbia.edu with numerous contributions by others.

18-10 Bqlgarski obichai po kolednite praznici

(by Vladimir Marangozov), last updated: 30-Dec-1995 (This entry is in Bulgarian)
Pravoslavniyat hristiyanski kalendar postavya za nachalo na
praznichnata godina 1 septemvri, makar grqko-rimskiat ezicheski obreden cikql
da e zapochval ot pqrvi yanuari. Sled pribiraneto na rekoltata idva redqt na
tradicionnite kalendarni praznici. Prez IV vek grqko-rimskoto duhovenstvo
vqvejda golemiyat praznik, nepoznat dotogava, Rojdestvo Hristovo, prikrepen kqm
denya na zimniya slqnchev krqgovrat, 25 dekemvri. Dqlgo vreme predi tova, a i
po-kqsno, v predelite na Rimskata imperiya sa se chestvali tqy narechenite
Kalendi, predhojdani ot drugi podobni praznici prez dekemvri, glavno
Saturnaliite. Bezsilna da gi otstrani napqlno, cqrkvata gi sqglasuva s novite
hristiyanski vqzgledi. Ot druga strana u nyakoi slavyanski narodi kolednite
obredi sa svqrzani s novogodishnite. U nas obache ima dva otdelni praznika -
Koleda i Vasilovden (Nova godina).

Kak praznikqt Koleda e bil chestvan nyakoga? Shtom premine Nikulden
(6 dekemvri), kogato se chestva svetecqt, pokrovitel na zastrashenite po more
pqtnici, i nastqpi Ignajden (20 dekemvri), koyto po nyakoi mesta se smyata dori
za nachalo na novata godina, zapochva podgotovkata na netqrpelivo ochakvanata
Koleda. Na Nikulden se pravi kurban ot sharan. V denya na sveti Ignat, narichan
u naroda "polezov den", se gleda koy chovek shte doyde prqv (shte polazi) v
kqshtata i spored nego, spored haraktera mu i blagopoluchieto mu, se gadae za
shtastliva ili losha godina. Denyat sreshtu Koleda se naricha nyakqde "Bojik",
t.e. den na mladiya bog. Togava se otsicha v gorata debel pqn (dqb ili buk),
narechen "bqdnik", koyto tryabva da gori prez cyalata nosht. Prez tova vreme
semeystvoto buduva (bdi) i vnimava da ne zagasne ogqnyat. Dumata "bqdnik" i
ottam - Bqdni vecher - proizliza tqkmo ot tova bdenie. Bqdni vecher se praznuva
mnogo tqrjestveno s trapeza ot postni yastiya (sarmi, fasul, oshav, chesqn i
t.n.). Raznoobrazieto e zadqljitelno, za da moje prez godinata da ima ot
vsichko. Na tozi den strogo se spazvat nay-raznoobrazni obichai za predugajdane
na bqdeshteto i za vqvejdane na zdrave i blagodat v kqshtata. Na mnogo mesta
predi vecheryata nyakoy otiva v gradinata i zamahva s bradva po bezplodnite
drqvcheta sqs zakanata: "Shte preseka tova dqrvo!" Drug go spira: "Zashto shte
go sechesh" - "Oti ne rajda." - "Ostavi go, otsega shte rodi." Tova se povtarya
tri pqti. Po sqshtiyat nachin se plashat bezdetni jeni i neprohodili deca.
Posle mqjqt slaga na paleshnika ogqn i tamyan i prekajda tri pqti trapezata.
Pqrviyat zalqk ne se yade - sutrinta se dava na dobitqka; momata spi s nego i
ako sqnuva, che go yade s nyakoy momqk, shte se omqji za nego. Sled vecheryata
se chupyat orehi, za da se vidi kqsmeta na vseki - hubavata yadka oznachava
zdrave i spoluka, a razvalenata - bolest. Edna cyala yadka se ostavya za sv.
Bogorodica - tya sluji za lek, kakto i drugite zapazeni ot tazi vecher neshta.
A kogato se nahranyat, vsichki stavat vkupom, za da se izmqtyat yaycata pod
kvachkata zaedno, da ne se razpilyavat kokoshkite, piletata i pchelite.
Domakinqt pristqpya naveden dozemi, za da bqdat klasovete na nivata pqlni i
privedeni ot jito i t.n.

Na sutrinta na 25 dekemvri, Golyama Koleda, se gleda v kqshtata
nay-napred da doyde momiche ili mlada jena, ta agnetata da bqdat vse jenski.
Vajno myasto v cyalata obrednost imat pesnite na koledarite, koito se
izpqlnyavat ot drujina koledari vecherta sreshtu praznika i zaranta na drugiya
den. Mladi momci podgotvyat nyakolko dni po-rano praznichnite pesni, zapomneni
ot staro vreme. V urechen chas te trqgvat da "slavyat" Rojdestvo Hristovo,
obikalyayki vsichki kqshti na seloto. V atmosfera, nasitena ot nay-hubavi
nedejdi i ot radost na mladi i stari, pevcite poseshtavat vsyaka kqshta,
noseyki "blagata vest" za zdrave i uspeh. Pesnite, koito prozvuchavat
nay-tqrjestveno prez noshtta, ne sa sluchayna dobavka kqm religiozno chestvane.
Te predstavlyavat negov osnoven dyal, bez koyto ne moje da se misli za nikakvo
povisheno nastroenie i nikakva vyara v prorocheskoto znachenie na dumite, koito
se kazvat. Vsichki useshtat nastqpvaneto na nov godishen period i se nadyavat
na blagodenstvie i bereket. Pesnite sa sqobrazeni s vqzrastta, polejenieto v
semeystvoto i chastnite interesi ili mechti na vseki, kato se polaga golyama
grija da ne bqde zabraven nikoy i da ne se sgreshi v reda na chestvaneto.
Pqrvata vqzhvala e prednaznachena za domakina - "stanenik" ili za "chudnoto
dqrvo", bqdnika, simvol na ochakvanata blagodat. Dqrvoto se misli za vqzvisheno
do nebeto spusnalo kloni do zemyata. Po nego sliza sam Gospod ("Mlada Boga"),
za da daruva shtedro momi i momci, mayki i dqshteri, bashti i sinove, deca i
starci sqs "suho zlato, dreben biser" i da predricha pqlna kqshta s "drebni
deca, agnenca, telenca, prasenca" i t.n. Vsyaka pesen za domakina zavqrshva sqs
stereotipno zaklyuchenie:
Tebe peem, stanenine,
Tebe peem, blagoslovi!
Ot boga ti mnogo zdrave,
ot drujina veselbina!

S shiroko sqrce i vesel duh domakinqt simvolichno e gotov da
oblagodetelstva drujinata s vsichko onova, koeto moje da ya radva i nasqrchava.

Sreshtu sv. Vasil (1 yanuari) se pravi kadena vecher ("vtori Bqdni
vecher"). Na trapezata se slaga banica ili mlin, v koyto ima malki dryanovi
prqchki s pqpki i edna srebqrna para. Koyto nameri parata shte bqde nay-bogat i
shtastliv, a na kogoto se padne nyakoe ot klonchetata - toy shte poluchi
kqsmeta, koyto e narechen na tova klonche - zdrave, svatba, nova kqshta i t.n.
Drugo tradicionno yastie e pachata ot svinska glava. Na sutrinta po-mladite
momcheta trqgvat da survakat za zdrave s otrano prigotvenite survaknici ot
ukraseni dryanovi klonki. Navsyakqde gi daruvat s pari, orehi i kravai.

Sreshtu 2 yanuari, sv. Silvestriy, se pravi "rivanka" ili "rivane" na
oborite. Po mrqknaloto, cheta momci trqgva s gaydi i pesni, vliza vqv vsyaka
kqshta i izriva torta ot oborite, koito ne sa chisteni ot Bqdni vecher.
Navsyakqde gi chaka torba s kravai, bqklica vino, nadenica ili pecheno svinsko
meso. Domakinite ne gi posreshtat, no ostavyat portite otvoreni, a kuchetata
vqrzani. Rinachite peyat iz ulicite, igrayat okolo bayrak i na drugiya den
prodavat sqbranata slanina i s parite pravyat nova goshtavka.

Na 6 yanuari se praznuva Bogoyavlenie ili Vodici. Togava se krqshtava
vodata i ot tozi den prestava da hodi karakondjo, koyto e obikalyal prez
dvanadesette "poganni dni". Sveshtenikqt pravi vodosvet na rekata, ezeroto ili
moreto, kqdeto se otiva s ikoni i horugvi, i hvqrlya krqsta vqv vodata. Momcite
skachat da go vadyat i posle obikalyat s nego i sqbirat bakshish. Momi i ergeni
zaedno obikalyat imennicite i im miyat licata sqs specialna voda, koyato nosyat
sqs sebe si. Vyarva se, che ako zamrqzne kitkata na popa pri vodosveta,
godinata shte bqde plodorodna. Bolni i deca se kqpyat s drehite v rekata, a
"krqstenata voda" se pie za zrdave na gladno sqrce. Nyakoi krqshtavat s neya
vinoto i razsola, za da ne se razvalyat.

Posledniyat ppraznik ot tozi cikql e Babinden. Na nego maykite s malki
deca gostuvat na svoite "babi" (t.e. akusherki), nosyat im darove i im polivat
da se izmiyat, sled koeto se otdavat na veselo i shumno ugoshtenie. Ponyakoga,
babite bivat otkarvani do rekata i okqpani.

S veselie i bogati trapezi se praznuvat i mnogo imenni dni, svqrzani s
praznicite na hristiyanskite svetci:

- 4 dekemvri e denyat na velikomqchenica Varvara
- 5 dekemvri e denyat na sv. Sava;
- 6 dekemvri e Nikulden
- 20 dekemvri e denyat na sveshtenomqchenik Ignatiy-Bogonosec- Ignajden
- 22 dekemvri e denyat na velikomqchenica Anastasiya, chestvana v
narodniya kalendar i katp sv. Ana;
- 25 dekemvri _ Koleda - e denyat, kogato praznuvat vsichki Hristovci
- 27 dekemvri e Stefanovden;
- 1 yanuari e Vasilovden
- 2 yanuari e denyat na sv. Silvestqr, papa Rimski;
- 6 yanuari - Bogoyavleniue - e Yordanovden, togava praznuvat i vsichki
Bogdanovci
- 7 yanuari e Ivanovden, praznikqt na sv. Yoan Krqstitel;
- 18 yanuari e Atanasovden.

Surva, surva godina,
vesela godina!
Zelen klas na niva,
golyam grozd na loze,
jqlt mamul na lesa,
chervena yabqlka v gradina,
pqlna kqshta s koprina,
jivo-zdravo dogodina,
dogodina, do amina!

 

Continue to:













TOP
previous page: 18-9 Lazarouvane
  
page up: Bulgaria FAQ
  
next page: 18-11 Koleduvane (Christmas Carol Singing)